مقدمه
دندانهای مولر سوم یا دندانهای عقل، بهعنوان شایعترین دندانهای نهفته در حفره دهانی شناخته میشوند. بر اساس گزارشهای قبلی، شیوع نهفتگی مولر سوم فک پایین تا 90 درصد تخمین زده شده است و 33 درصد از جمعیت حداقل یک دندان عقل نهفته دارند. جراحی برداشتن مولر سوم فک پایین یکی از رایجترین جراحیهایی است که توسط جراحان دندان انجام میشود. با وجود استفاده گسترده از روشهای کمتهاجمی برای جراحی مولر سوم، عدم راحتی پس از جراحی بهدلیل طیف وسیعی از عوارض مرتبط همچنان برای بیماران وجود دارد.
نوع فلپ جراحی بهعنوان یکی از مراحل اولیه در جراحی تأثیر قابلتوجهی بر روی دید جراح، دسترسی به ناحیه جراحی و نتایج نهایی جراحی دارد. این تأثیر شامل کاهش عوارض بعد از عمل نظیر درد، تورم، تریسموس (کاهش بازشدن دهان) و استئیت آلوئولار (AO) است. دو نوع اصلی از فلپهای جراحی که برای دسترسی به دندان مولر سوم استفاده میشود، فلپهای پاکتی و مثلثی هستند. هر کدام از این فلپها مزایا و معایب خاص خود را دارند که میتوانند نتایج پس از عمل را به طرز قابلتوجهی تحت تأثیر قرار دهند.
فلپهای پاکتی و مثلثی بهطور گستردهای برای دسترسی به دندانهای مولر سوم نهفته استفاده میشوند. فلپهای پاکتی شامل برش افقی در طول شیار لثهای بدون برش آزاد کننده عمودی است، در حالیکه فلپهای مثلثی یک برش عمودی اضافی دارند که به جراح دید بهتری در ناحیه عمل میدهد. این مطالعه به مقایسه نتایج پس از جراحی بین این دو نوع فلپ پرداخته و تلاش میکند تا به سوالاتی نظیر تأثیر نوع فلپ بر مدت زمان جراحی، میزان درد، تریسموس و دیگر عوارض پس از عمل پاسخ دهد.
یافته ها
پس از جستجوی گسترده و ارزیابی مقالات علمی، در مجموع 21 مطالعه برای تحلیل کیفی انتخاب شدند که از این میان، 18 مطالعه وارد متا آنالیز نهایی شدند. در ادامه نتایج کلیدی این مطالعات آورده شده است:
- مدت زمان جراحی:
- استفاده از فلپهای پاکتی نسبت به فلپهای مثلثی بهطور معناداری مدت زمان جراحی را کاهش میدهد. میانگین مدت زمان جراحی برای فلپهای پاکتی کمتر از فلپهای مثلثی بود. این نتیجه احتمالاً به دلیل تعداد کمتر برشها و بخیههای مورد نیاز در فلپ پاکتی در مقایسه با فلپ مثلثی است.
- درد پس از جراحی:
- شدت درد پس از جراحی با استفاده از مقیاس بصری آنالوگ (VAS) در روزهای مختلف پس از جراحی ارزیابی شد. در مجموع تفاوت معناداری بین دو نوع فلپ مشاهده نشد؛ اما در زیرگروههایی از طبقهبندی “پِل و گریگوری” کلاس A و B، فلپهای پاکتی با درد کمتری در روزهای سوم و هفتم پس از جراحی همراه بودند. این نتایج نشان میدهند که در جراحیهای کمتر پیچیده، فلپهای پاکتی میتوانند درد کمتری را برای بیماران به همراه داشته باشند.
- تریسموس:
- تریسموس بهعنوان یکی از عوارض پس از جراحی، با اندازهگیری فاصله بین دندانهای اینسایزور (Incisor) بالا و پایین ارزیابی شد. در مجموع، تفاوت معناداری بین دو نوع فلپ مشاهده نشد. با این حال، در زیرگروههای کلاس A و B، فلپهای پاکتی منجر به کاهش تریسموس در روز هفتم پس از جراحی شدند. کاهش تریسموس به معنای باز شدن دهان بیشتر پس از جراحی است که نشان میدهد بیماران پس از استفاده از فلپهای پاکتی، توانایی بیشتری برای باز کردن دهان خود داشتهاند.
- استئیت آلوئولار (AO):
- استئیت آلوئولار که بهعنوان «درای ساکت» نیز شناخته میشود، یکی از عوارض شایع جراحیهای دندان است که با درد شدید و از دست دادن لخته خون در ناحیه جراحی همراه است. نتایج نشان داد که خطر بروز AO در گروههایی که از فلپ مثلثی استفاده کردهاند، کمتر از فلپهای پاکتی است. این نتیجه احتمالاً به دلیل پایداری بیشتر فلپ مثلثی در ناحیه زخم و حفظ بهتر لخته خون است.
- پارگی زخم (Wound Dehiscence):
- برخی از مطالعات گزارش دادند که فلپهای پاکتی با میزان بیشتری از پارگی زخم همراه بودند، اما نتایج تفاوت معناداری بین دو نوع فلپ در این زمینه نشان نداد. این امر میتواند به دلیل پیچیدگیهای موجود در فرآیند ارزیابی پارگی زخم و تفاوت در تکنیکهای بخیهزنی بین جراحان باشد.
- تورم:
- دوازده مطالعه به ارزیابی تورم بهعنوان یکی از نتایج پس از جراحی پرداختهاند. نتایج این مطالعات به دلیل تفاوت در روشهای اندازهگیری، نظیر اندازهگیری طول یا سطح نواحی آناتومیکی صورت، ناسازگار بودند. بنابراین، نتایج مشخصی در رابطه با میزان تورم برای فلپهای مختلف ارائه نشد. با این حال، در برخی مطالعات گزارش شده که فلپهای مثلثی با تورم بیشتری در روزهای دوم تا پنجم پس از جراحی همراه بودند.
بحث و بررسی
نتایج این مطالعه نشان میدهد که فلپهای پاکتی در مقایسه با فلپهای مثلثی مدت زمان جراحی کوتاهتری دارند و با درد و تریسموس کمتری همراه هستند. کاهش درد و تریسموس ممکن است به دلیل ماهیت کمتر تهاجمی فلپ پاکتی باشد که نیاز به برش آزاد کننده عمودی اضافی ندارد. این امر منجر به کاهش میزان آسیب بافتی و در نتیجه کاهش آزادسازی واسطههای التهابی میشود. از سوی دیگر، فلپهای مثلثی بهدلیل پایداری بیشتر در ناحیه زخم و حفظ بهتر لخته خون، با خطر کمتری از بروز درای ساکت همراه هستند.
این یافتهها با مطالعات قبلی که نشان میدهند فلپهای پاکتی، بهویژه در جراحیهای سادهتر، با عوارض کمتری پس از جراحی همراه هستند، سازگار است. با این حال، در برخی نتایج همچون بروز AO، ناهمگونیهای قابلتوجهی مشاهده شد که میتواند ناشی از عوامل مختلفی همچون عمق و زاویه دندان نهفته، تجربه جراح و ویژگیهای خاص بیماران (مانند سن و وضعیت سیگار کشیدن) باشد.
در نهایت، نتایج این تحقیق پیشنهاد میکنند که استفاده از فلپهای پاکتی برای دندانهای مولر سوم با پیچیدگی کمتر (طبقهبندی کلاس A و B) میتواند عوارض پس از جراحی را کاهش دهد. اما برای دندانهای با پیچیدگی بیشتر، ممکن است استفاده از فلپهای مثلثی بهدلیل کاهش خطر درای ساکت ترجیح داده شود.
جمع بندی
فلپهای پاکتی بهنظر میرسند که انتخاب بهتری برای کاهش درد و تریسموس پس از جراحی دندانهای مولر سوم فک پایین، بهویژه در طبقهبندی کلاس A و B، باشند. از سوی دیگر، فلپهای مثلثی با کاهش خطر استئیت آلوئولار مرتبط هستند. با توجه به این یافتهها، انتخاب نوع فلپ باید بر اساس شرایط بالینی و نیازهای خاص بیمار صورت گیرد. تحقیقات بزرگمقیاس و چندمرکزی آینده برای تأیید این نتایج و ارائه توصیههای قطعی برای انتخاب نوع فلپ در جراحی مولر سوم فک پایین ضروری است.
منبع
این گزارش بر اساس مقالهای علمی با عنوان “Comparison of postoperative outcomes between envelope and triangular flaps after mandibular third molar surgery: a systematic review and meta-analysis” تهیه شده است. این مقاله توسط دکتر جونفی ژو، دکتر شوگانگ یوان، لی یان، تیانژو لی، منکای گوانگ و پروفسور یه ژانگ از مرکز استوماتولوژی بیمارستان دوستی چین-ژاپن در پکن به نگارش درآمده و در Journal of Oral and Maxillofacial Surgery منتشر شده است. برای دسترسی به نسخه کامل مقاله، میتوانید به این لینک مراجعه کنید. این گزارش مبتنی بر شواهد علمی دقیق و نتایج مستند میباشد و شما میتوانید با اطمینان کامل از این اطلاعات در فعالیتهای کلینیکی روزانه خود استفاده کنید.
